Bugün Singapur Arabuluculuk Sözleşmesi'nin imzaya açılışının yedinci yılı.
7 Ağustos 2019'da imzaya açılan sözleşmede Türkiye, ilk gün imza atan devletler arasında yer aldı. Onay süreci 2021'de tamamlandı ve Türkiye sözleşmenin sekizinci taraf devleti oldu. Bu erken katılım tesadüf değildi. Çünkü uluslararası ticari arabuluculuğun önündeki en büyük eksiklik, müzakere kültürü değil; uzlaşma anlaşmalarının sınır ötesinde güvenle uygulanabilmesiydi.
Bir Sözleşmenin Çözdüğü Asıl Problem
Uluslararası tahkimin uzun yıllardır sahip olduğu en önemli avantajlardan biri New York Sözleşmesi oldu. Bir hakem kararı, dünyanın farklı ülkelerinde tanınabiliyor ve icra edilebiliyordu. Arabuluculukta ise aynı güvence bulunmuyordu.
Taraflar aylar süren müzakereler sonunda uzlaşmaya varsa bile, karşı taraf başka bir ülkede yükümlülüklerini yerine getirmezse çoğu zaman yeniden dava açılması gerekiyordu. Bu durum, özellikle sınır ötesi ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğun kullanımını sınırlayan en önemli nedenlerden biriydi.
Singapur Arabuluculuk Sözleşmesi tam da bu boşluğu doldurdu. Taraf devletlerde arabuluculuk sonucunda varılan ticari uzlaşma anlaşmaları, yeniden dava açılmasına gerek kalmaksızın doğrudan icra edilebiliyor.
İlk bakışta teknik görünen bu değişiklik, aslında çok önemli bir dönüşümü ifade ediyor. Masada varılan uzlaşma, artık yalnızca tarafların iyi niyetine değil, uluslararası hukukun sağladığı bir güvenceye de dayanıyor.
Yedi Yılda Nereden Nereye?
Türkiye sözleşmeye taraf olduğunda taraf devlet sayısı sekizdi.
Bugün bu sayı yirmi ikiye ulaştı.
Son bir yılda Brezilya, Kırgızistan, Umman ve Kolombiya sözleşmeye taraf olurken; Mısır ve Azerbaycan da imza attı ve onay süreçlerini sürdürüyor.
Bu ilerleyiş aslında şaşırtıcı değil. New York Sözleşmesi de ilk yıllarında benzer bir gelişim göstermiş, zaman içinde uluslararası ticaretin temel yapı taşlarından biri hâline gelmişti. Singapur Arabuluculuk Sözleşmesi'nin geleceğini de önümüzdeki yıllarda katılacak büyük ticaret ekonomileri belirleyecek.
Asıl Soru Artık Farklı
Yedi yıl önce temel soru şuydu: Arabuluculuk uluslararası ticarette gerçek bir alternatif olabilir mi?
Bugün bu soru büyük ölçüde geride kaldı.
Asıl mesele artık bu imkânın varlığı değil; şirketlerin, yatırımcıların ve hukukçuların bu imkândan ne ölçüde yararlanabildiği.
Sözleşmelere arabuluculuk hükümleri eklemek, taraflara yalnızca bir müzakere yolu değil; aynı zamanda sınır ötesinde icra edilebilir bir güvence de sağlıyor.
Bir Metnin Sessiz Gücü
Uluslararası hukukta bazı metinler büyük değişimleri bir anda yaratmaz.
Onlar, etkilerini yıllar içinde artan güven ve katılımla gösterir.
Singapur Arabuluculuk Sözleşmesi de yedinci yılında tam olarak bunu temsil ediyor. Taraf devlet sayısındaki istikrarlı artış, uluslararası ticari arabuluculuğun giderek daha güçlü bir hukuki altyapıya kavuştuğunu gösteriyor.
Belki de bugün kutlanan yalnızca bir sözleşmenin yedinci yılı değil; uluslararası ticari uyuşmazlıkların çözümünde yeni bir dönemin adım adım inşa edilişidir.
Kaynaklar
1. UNCITRAL, Oman ratifies the Singapore Convention on Mediation, 2026 - uncitral.un.org.
2. UNCITRAL, Kyrgyzstan becomes 20th State party to the Singapore Convention on Mediation, 2025 - uncitral.un.org.
3. UNCITRAL, Egypt signs the Singapore Convention on Mediation, 2026 - uncitral.un.org.
4. International Mediation Institute, Brazil Ratifies the Singapore Convention on Mediation, Eylül 2025 - imimediation.org.
5. International Mediation Institute, Japan Accedes to the Singapore Convention, Ekim 2023 - imimediation.org.
6. UNIS Vienna, Turkey ratifies the United Nations Convention on International Settlement Agreements Resulting from Mediation, 2021 - unis.unvienna.org.
7. Singapore Convention on Mediation, Jurisdiction Profiles - singaporeconvention.org.