Geçtiğimiz hafta girişim dünyasında çok konuşulan bir haber okudum. David Beckham'ın kurucu ortakları arasında yer aldığı sağlıklı yaşam markası IM8, General Catalyst'ten 1 milyar dolarlık büyüme finansmanı sağladı. Dikkat çekici olan tutar değil, yapıydı: yatırımcıya tek bir hisse verilmedi.
Önce tabloyu doğru kurmak isterim. IM8 bağımsız bir girişim değil; Nasdaq'ta işlem gören Prenetics'in markası. Finansmanı sağlayan Customer Value Fund ise klasik bir girişim sermayesi fonu gibi çalışmıyor. Fon, IM8'in müşteri edinme harcamalarının yüzde 70'ine kadarını karşılıyor; karşılığında, finanse ettiği müşteri gruplarının ürettiği gelirden önceden belirlenmiş bir tavana kadar pay alıyor. Tavana ulaşıldığında ilişki o grup için kapanıyor ve sonraki tüm gelir şirkete kalıyor. Yani ortada hisse devri değil, gelire endeksli ve tavanlı bir geri ödeme yapısı var. Bu, sıfırdan icat edilmiş bir model değil; gelire dayalı finansmanın kurumsal ölçeğe taşınmış hali. Yeni olan, bu yapının 1 milyar dolarlık bir işleme konu olacak kadar olgunlaşması.
Sözleşme masası ağırlaşıyor
Beni bu haberde asıl düşündüren soru şu: hisse ortadan kalkınca ne kalıyor? Yanıt açık: sözleşme. Klasik bir hisse yatırımında tarafların ilişkisini büyük ölçüde ortaklık hukuku ve kurumsal yönetim çerçevesi taşır. Gelire endeksli modelde ise ilişkinin tamamı sözleşme hükümleri üzerinde yükseliyor: hangi müşteri hangi kohorta ait, gelir nasıl hesaplanacak, hangi pazarlama harcaması finansman kapsamında, tavana ulaşılıp ulaşılmadığı hangi veriyle kanıtlanacak, kim neyi denetleyebilecek?
Bu soruların her biri, klasik hisse uyuşmazlıklarından çok farklı bir anlaşmazlık türüne işaret ediyor. Veri yoğun, teknik, sürekli ölçüm gerektiren ve ilişki devam ederken çözülmesi gereken anlaşmazlıklar bunlar. Taraflardan biri gelir atfını sorguladığında ortada tek seferlik bir hesaplaşma değil, her ay yeni kohortlarla devam eden bir iş birliği var.
Bu uyuşmazlıklar mahkemeye taşınabilir mi?
Elbette taşınabilir; ancak taşınmalı mı, ondan emin değilim. Bu tür anlaşmazlıkların üç özelliği, yargı sürecini taraflar açısından elverişsiz kılıyor. Birincisi, ilişki süreklilik gerektiriyor; finansman aylık kohortlar halinde devam ederken taraflar arasındaki güvenin yargılama boyunca ayakta kalması güç. İkincisi, konular teknik: müşteri edinme maliyeti, kohort geliri, atıf metodolojisi gibi kavramlar uzmanlık gerektiriyor. Üçüncüsü, gizlilik: birim ekonomisi verileri şirketlerin en hassas bilgileri arasında.
Bu üç özellik, alternatif uyuşmazlık çözümlerinin tam da güçlü olduğu alanları tarif ediyor. Yapılandırılmış müzakere, sorunları büyümeden ve ilişkinin doğal akışı içinde çözme imkanı verir. Bağımsız uzman değerlendirmesi hesaplama ihtilaflarını haftalar içinde sonuçlandırabilir. Arabuluculuk ise gizliliği ve ticari ilişkiyi koruyarak tarafların gelir paylaşım mekanizmasını birlikte gözden geçirmesine zemin sağlar. Bu modellerle çalışacak şirketlere önerim, sözleşmelerine kademeli bir uyuşmazlık çözüm hükmü koymaları: önce müzakere, ardından bağımsız uzman değerlendirmesi, son aşamada arabuluculuk.
Türkiye ekosistemi için erken bir soru mu?
Bence değil. Gelire dayalı finansman modelleri Türkiye'de de konuşulmaya başladı ve sermayenin pahalı olduğu bir ortamda kurucular için seyrelmesiz alternatifler giderek cazipleşecek. Ancak bu modellerin sağlıklı işlemesi, güçlü sözleşme tasarımı kadar, uyuşmazlık çıktığında ilişkiyi koruyarak çözebilme kapasitesine de bağlı. Finansmanın kuralları yeniden yazılırken, uyuşmazlık çözümünün kuralları da aynı masada yazılmalı.
Hisse her şeydir devri kapanıyor mu, bilmiyorum. Ama şunu biliyorum: sözleşmenin ve sözleşmeyi yaşatacak çözüm mekanizmalarının önemi hiç bu kadar artmamıştı.
Kaynaklar
1. Prenetics, IM8 Secures $1 Billion Growth Financing from General Catalyst's Customer Value Fund, 14 Temmuz 2026 - globenewswire.com
2. TechCrunch, David Beckham's health drink startup IM8 takes $1B from General Catalyst's unusual CVF fund, 14 Temmuz 2026
3. Bloomberg, Beckham's IM8 Gets $1 Billion From General Catalyst to Boost Marketing Spend, 14 Temmuz 2026